آب و هواي غالب مناطق استان بوشهر گرم و بياباني است . ميانگين دماي سالانه 27 درجه ساتني گراد ، رطوبت نسبي حدود 65 درصد و ميانگين بارندگي 250 ميليمتر مي باشد.

سابقه سكونت بر كرانه هاي درياي پارس به حدود شش هزار سال قبل بر مي گردد . از زمان شروع امپراتوري ايلام ، ليان ( بوشهر كنوني ) از وزنه هاي مهم ايلام در استان ساحلي جنوبي ( از حدود بندر ديلم تا بندر سيراف قديم كه آثار بر جاي مانده از آن در حوالي بندر طاهري در شهرستان كنگان واقع است ) از لحاظ حفاظت دريايي مرزهاي جنوبي ، تجارت با حوزه جنوب شرقي درياي پارس شامل نواحي اقيانوس هند و جنوب شرقي آسيا و موقعيت مهم مذهبي به لحاظ وجود معبد ايزد بانوي بزرگ ليان به شمار مي رفت بندر بوشهر بعلاوه پنج بندر مهم ديگر واقع در اين استان ساحلي در دوران هحامنشيان ، سلوكيان ، اشكانيان و ساسانيان نيز به لحاظ موقعيت ويژه خود خمورد توجه قرارداشتند ليكن در زمان افشاريه و قاجار بندر بوشهر مركز توجه قرار گرفت و بتدريج از اهميت ساير بنادر كاسته شد تا جائيكه اكنون از برخي از آنها فقط نامي باقي مانده است .

استان بوشهر به لحاظ موقعيت جغرافيايي خود داراي ويژگيهايي منحصر بفرد است كه ساختار اقتصادي و سرمايه گذاري و اشتغال غالب استان براساس آنها شكل گرفته است .

ذخاير عظيم نفت و گاز و استقرار پالايشگاه گاز فجر جم ، مجتمع پتروشيمي خارگ ، استقرار بزرگترين پايانه نفتي خاورميانه در جزيره خارگ ، سرمايه گذاريهاي عظيم صورت گرفته در نطقه ويژه اقتصادي پارس، توليد 70 درصد نفت فلات قاره كشور ، استقرار ميادين گازي متعدد از جمله پارس جنوبي و شمالي، و كنگان با مجموع ذخيره اي معدل 12 ميليارد متر مكعب گاز ه واقع شدن درصد ذخاير گازي كشور و 7 درصد ذخاير در منطقه عسلويه ، استان بوشهر را به قطب اصلي توليد انرژي كشور و مبناي بسياري از برنامه ريز هاي توسع اي نطقه مبدل و برنامه ريزيهاي گسترده نيز جهت استقرار صنايع انرژي بر با پيش بيني 500 هزار فرصت شغلي در سند توسعه استان پيش بيني شده است .

گستردگي مرزهاي استان بوشهر با دريا ، مزاياي حمل و نقل دريايي ، ارتباطات گذشته و فعلي بازرگاني با كشورهاي حوزه خليج فارس ، آسياس جنوب شرقي و شرق دور موجب شده است تا بازرگاني خارجي و فعاليت هاي مرتبط با آن بويژه حمل و نقل دريايي به عنوان يكي از مهمترين شاخص هاي استان مطرح و مورد توجه قرار گيرد .

ارتباط با رمزهاي طولاني آبي ، تنوع چشمگير انواع آبزيان خليج فارس ، استعداد اراضي حاشيه ساحل براي پرورش ميگو و فعاليت گسترده صيد و صيادي و آبزي پروري ، صنايع شيلاتي را بهعنوان يكي از مهمترين محورهاي توسعه استان بوشهر مطرح نموده است . هم اكنون بالغ بر 60000 هكتار از اراضي استان بوشهر در هفت شهرستان ساحلي شناسايي شده كه از اين ميان 23000 هكتار در حال مطالعه ، 13500 هكتار در حال واگذاري ، 6000 هكتار در دست ساخت ، 2200 هكتار در مرحله بهره برداري و 1500 هكتار زير كشت مي باشد .

استان بوشهر به عنوان بخشي از حاشيه جنوب غربي رشته كوه زاگرش كه در جبهه كوهستاني اين ارتفاعات و در كنار خليج فارس قرار دارد ، داراي معادن شناسايي شده متعدد و قابليت مصرف داخلي و صادرات از انواع رسوبي آهكي ، گچي ، مارني و نمكي و انواع انديسها از قبيل سنگ هاي ساختماني ، سنگ گچ ، مارن ، سنگ نمك ، فسفات ، بوكسيت ، دولوميت ، سلستين و مرمريت و ميان برآورد شده بالغ بر 1600 ميليون تن مي باشد . اين مزيت موجب شكل گيري انواع صنايع مرتبط و احداث اسكله هاي اختصاصي صادراتي و اشتغال قابل توجه در اين بخش گرديده است .

وضعيت آب و هوايي مناطقي از استان بوشهر موجب ايجاد مخلستان هاي متعدد و توليد خرما گرديده است كه بر هين اساس استان بوشهر با دارا بودن بالغ بر 6 ميليون تن مي باشد . اين مزيت موجب شكل گيري انواع صنايع مرتبط و احداث اسكله هاي اختصاصي صادراتي و اشتغال قابل توجه در اين بخش گرديده است .

وضعيت آب و هوايي مناطقي از استان بوشهر موجب ايجاد نخلستانهاي متعدد و توليد خرما گرديده است كه بر همين اساس استان بوشهر با دارا بودن بالغ بر 6 ميليون اصله نخل و توليد 130 هزار تن خرما بين 12 تا 14 درصد از سطح زير كشت و توليد خرماي كشور را بخود اختصاص داده است . در اين بخش علاوه بر اشتغال فعلي ، امكان سرمايه گذاري در چرخه هاي مختلف كاشت ، داشت و برداشت اين محصول علي الخصوص در بخش بسته بندي ، فرآوري و صنايع جانبي و تبديلي وجود دارد .

شرايط خاص اقليمي و جغرافيايي استان ، كوتاه بودن فصل كشاورزي و امثالهم موجب گرايش بخش قابل توجهي از اشتفال به صنايع دستي گرديده است كه بر همين اساس توليد مصنوعات دست ساز از قبيل قالي ، قاليچه ، گليم و گبه ، عبا و تزيينات دريايي و صنايع حصيري و غيره از جايگاه خاصي برخوردار است كه در اين ميان گليم و گبه و عباي توليدي مناطقي از استان داراي وجوه تمايز با ساير توليدات كشور است و صادر مي شود .

استان بوشهر بدليل سابقه سكونت اقوام و تمدن هاي مختلف بويژه در عد ايلاميان ، هخامنشيان و ساسانيان داراي جاذبه هاي گردشگري و ميراث فرهنگي گرانقدر است و سالانه مورد بازديد جهانگردان و ايرانگردان قرار مي گيرد . همچنين وجود جزاير متعدد در استان بوشهر موجب ايجاد جاذبه هاي طبيعي ، زيستگاهها و محل مهاجرت انواع پرندگان و گونه هاي نادر دريايي گرديده و مناطقي از استان بوشهر به عنوان مناطق حفاظت شده مامن اين جاذبه هاي اكولوژيك مي باشد . در مناطق جنوبي استان بوشهر جنگل مانگرو ( حرا) با زيبايي خاص خود از جاذبه هاي منحصر بفرد اين استان در سطح جهاني قرار دارد.

ب: معرفي شهرهاي اصلي استان بوشهر

1-  شهرستان بوشهر – بندر بوشهر : قدمت اين بندر تاريخي به عهد ايلام ( حدود 4000 سال قبل ) مي رسد كه در آن زمان با عنوان ليان شناخته مي شده است . در دوره ساساني نام آن بخت اردشير بوده و چنانكه مي گويند روستايي بوده كه بدست اردشير ساساني توسعه يافته است . هم اكنون ويرانه هاي قلعه ريشهر كه از آثار بجاي مانده از ان دوران است در 12 كيلومتري جنوب بندر بوشهر واقع است .

اين بندر كه مركز شهرستان بوشهر و استان بوشهر است ، در دوران هاي مختلف به لحاظ اقتصادي و نظامي مورد توجه بوده است . بندر بوشهر به لحاظ موقعيت جغرافيايي و استقرار در حاشيه خليج فارس و مركزيت آن در بين بنادر جنوب نسبت به داخل كشور و كشورهاي حوزه خليج فارس از يك طرف داراي موقيت مناسب تجاري بين سواحل خليج فارس با كشورهاي شرق دور و ساير مناطق جهان بوده كه اين موقعيت را تاكنون نيز حفظ نموده است و از طرف ديگر به لحاظ ويژگيهاي سوق الجيشي خود از زمان نادرشاه افشار به عنوان محل استقرار پايگاه دريايي جهت مبارزه با امپراطوري عثماني بوده و در    اخير نيز از اين منظر مورد توجه قرار داشته است .

بندر بوشهر در دوران حيات خود شاهد حضور گسترده نمايندگيهاي شركتهاي تجاري خارجي و كنسولگريهاي دولتهاي بيگانه بوده است كه ساختمان بعضي از آنها هنوز پابرجاست.

بندر بوشهر داراي فرودگاه بين المللي است مه از نظر سطوح پروازي و دستگاههاي ناوبري و مراقبت پرواز جز فرودگاههاي درجه اول كشور است و داراي امكانات مناسب جهت سرويس دهي تا رده هواپيمايي 747 است و ضمن داير بودن خطوط پروازي روزانه به شهرهاي تهران ، شيراز و اصفهان و پروازهاي خارجي به مقصد دبي ، عربستان سعودي و سوريه آمادگي دارد تا به مقصد كليه كشورهاي حوزه خليج فارس ارائه سرويس نمايد .

فرودگاه بين المللي بوشهر تا منطقه ويژه اقتصادي بوشهر هشت كيلومتر مسافت دارد . بندر بوشهر از امكانات بندري مناسب جهت تخليه و بارگيري انواع كالا در محوطه و اسكله و پايانه هاي مسافري برخوردار است و علاوه بر ناوگان سنتي فعال در اين بندر ، شركت كشتيراني والفجر با بهره گيري از كشتي هاي مجهز نسبت به حمل بار و مسافر ، ترانزيت كالا و خودرو سواري بصورت حمل مركب و ميوه و تره بار با استفداه از كانتينرهاي يخچالي و سوريس هاي عظيم بار و مسافر با كشتي هاي رو – رو اقدام مي كند .

با هدف فراهم نمودن امكانات زيربنايي لازم مانند محوطه سازي ، شبكه خيابانها ؟، خطوط انتقال و شبكه هاي توزيع آب و برق ، مركاز مخابرات ، آتش نشاني و ساير مشوق هاي سرما يه گذاري و تجميع و هماهنگي واحدها و طرحهاي صنعتي ، توليدي و خدماتي علاوه بر احداث پنج شهرك صنعتي در مناطق مختلف استان بوشهر جمعاً به وسعت 807 هكتار كه دو شهرك آن با مسحتي بالغ بر 400 هكتار در هشت كيلومتري بندر بوشهر قرار دارد ، در راستاي فراهم نمودن زمينه هاي سرما يه گذاري صنعتي و جذب سرما يه گذاري كشورهاي حوزه خليج فارس و پردازش كالا و توسعه صادرات و برخورداري از مزيت هاي قانوني آن منطقه ويژه اقتصادي بوشهر در سه نقطه جمعاً با مساحتي بالغ بر 2500 هكتار به تصويب هيأت دولت رسيده و با فراهم نمودن امكانات زيربنايي فوق الذكر مقدمات حضور واحدهاي توليدي را آماده نموده است كه هم اكنون تعداد قابل توجهي از طرحهاي صنعتي در اين منطقه در حال احداث است و تعدادي نيز به مرحله بهره برداري رسيده است . از مزيت هاي منحصر بفرد منطقه ويژه اقتصادي بوشهر علاوه بر امكان استفاده از اسكله اختصاصي ، دسترسي به انرژي فراوان و ارزان باتوه به نزديكي منطقه به منابع عظيم انرژي و ساتفاده از محور ارتباطي حمل و نقل زميني مناسب به نواحي مركزي ايران و در موازات سواحل خليج فارس بوسيله دو محور به ساتانهاي خوزستان و هرمزگان اشاره كرد .

جزيره خارگ : جريزه خارگ در شهرستان بوشهر محل استقرار بزرگترين پايانه صادرات مواد نفتي در خاورميانه است كه بخش عمده نفت توليدي استانهاي بوشهر و خوزستان و فلات قاره از اين طريق صادر مي شود . اين جزيره در فاصله 57 كيلومتري شمال غربي بندر بوشهر واقع است و در حدود 40 كيلومتر مربع مساحت دارد . هم اكنون مجتمع پتروشيمي خارگ با توليد روزانه 600 تن گوگرد و 5 تا 6 هزار تن انواع هيدروكربورها در اين جزيره در حال فعاليت مي باشد .

مناطق تابعه شهرستان بوشهر علاوه بر جاذه ها و چشم اندازهاي طبيعي دريا و وجود جزاير مسکوني و غير مسکوني، زيستگاه آهوان در جزيره خارگ، به لحاظ سابقه حضور تمدن هاي مختلف داراي ميراث فرهنگي گرانقدري است که از آن جمله مي توان به موارد زير اشاره کرد: آثار باستاني ريشهر مربوط به هزاره سوم تا هزاره اول پيش از ميلاد، بات قديمي شهر بوشهر، گورستان شغاب مربوط به دوره ايلامي، بسياري از آثار تاريخي جزيره خارگ شامل گور دخمه هاي قرون سوم ميلادي، معبد پوزئيدن (خداي درياها)، کليسا و صومعه دوران ساسانيان.

2- شهرستانهاي کنگان و جم- بندر کنگان و شهر جم:

شهرستانهاي کنگان و جم اخيراً و بر اساس آخرين تقسيمات کشوري به عنوان دو شهرستان مستقل از هم تفکيک شده اند. اين منطقه در جنوبي ترين قسمت استان بوشهر قرار دارد و با بخشهايي از استانهاي هرمزگان و فارس همسايه است. اين منطقه يکي از سرزمين هاي کهنسال ايران با قدمت 2350 ساله(350 سال قبل از ميلاد) است. بندر تاريخي سيراف (نزديک بندر طاهري فعلي) در 40 کيلومتري کنگان واقع شده و در دوره ساساني و اردشير بابکان ساخته شده است و به لحاظ تجاري، نظامي و زراد و شبکه هاي آبياري اشتهار داشته است.

مناطق کنگان و جم طي سالهاي گذشته به دليل منابع عظيم گاز مورد توجه ويژه قرار گرفته است. پالايشگاه گاز فجر، ميادين گازي پارس جنوبي و شمالي، نار و کنگان با مجموع ذخيره اي معادل 12 ميليارد متر مکعب که معادل 70 درصد از کل گاز کشور است، اين منطقه و استان بوشهر را به قطب اصلي توليد انرژي کشور مبدل نموده است.

ميدان گازي پارس جنوبي در عسلويه (کنگان) به تنهايي 67 درصد ذخاير گازي کشور و 7 درصد ذخاير گاز جهان را در اختيار دارد. با تصويب منطقه ويژه اقتصادي انرژي پارس سرمايه گذاري داخلي و خارجي در صنايع نفت و گاز و ميدان مشترک گازي با قطر وارد فصل تازه اي گرديده است به نحويکه اين پروژه در فاز نخست خود در مساحتي بالغ بر 14 هزارهکتار اجرا مي گردد و ارزش قراردادهاي منعقده 10 فاز بيش از 8 ميليارد دلر خواهد رسيد و با آغاز بهره برداري از ده فاز پروژه مذکور سالانه 10 درصد به توليد ناخالص داخلي افزوده مي شود. بر همين اساس نفت و گاز به عنوان اصلي ترين محور توسعه استان مورد توجه قرار گرفته و اين ظريفيت ها همراه مجاورت با مرزهاي دريايي و دسترسي آسان به بازارهاي بين المللي و وفور مواد اوليه و انرژي باعث گرديده است تا مناطق ساحلي استان به عنوان مطلوبترين گزينه جهت استقرار صنايع انرژي بر مانند فولاد، آلومينيم، سيمان و کلينکر و ايجاد کريدور صنايع انرژي بر در وزارتخانه هاي ذيربط در حال تدوين است که نهايتاً زمينه مناسبي را جهت استقرار صنايع بالادستي و پايين دستي نفت و گاز فراهم مينمايد.

در شهرستان جم به لحاظ تفاوت قابل توجه آب و هوايي با شهرستان کنگان که به دليل موقعيت جغرافيايي و واقع شدن در قسمت پشتکوه آن منطقه دارد، علاوه بر صنايع مرتبط با گاز و نفت در بخش کشاورزي بويژه توليد مرکبات نيز زمينه فعاليت وجود دارد.

3- شهرستانهاي دير، گناوه، ديلم:

شهرستان دير در مجاورت شهرستان کنگان در بخش کشاورزي از نظر توليد گوچه فرنگي و تأمين نياز مصرفي فصول سرد سال حايز اهميت است و امکان سرمايه گذاري در توليد و عمل آوري آن وجود دارد.

همچنين بزرگترين اسکله صيادي در سطح کشور در بندر دير واقع است و انواع ماهيان خوراکي و تجاري در اين منطقه صيد مي شود.

بنادر گناوه و ديلم در منتهي اليه قسمت شمالي استان بوشهر و در مرکزيت شهرستانهاي گناوه و ديلم واقع مي باشند و غالب اشتغال ساکنين مناطق مذکور از طريق دريا و شامل صيادي و بازرگاني و مشاغل مرتبط با آنها از جمله صنايع لنج سازي است.

شهرستانهاي گناوه، ديلم و دير به دليل وجود مرز مشترک و طولاني با دريا داراي زمينه و شرايط لازم جهت سرمايه گذاري در امر تکثير و پرورش آبزيان بويژه ميگوي پرورشي و عمل آوري ابزيان و توليد غذاي آبزيان مي باشند و در حال حاضر سايت هاي پرورش ميگوي بويرات، بندر ريگ، مزين جنوبي، حله، طرح توسعه حله، بتانه و طرح توسعه آن، دميگز و بردستان در شهرستانهاي مذکور در حال مطالعه، واگذاري, بهره برداري و يا زير کشت مي باشند.

4- شهرستانهاي دشتستان، دشتي، تنگستان:

شهرستانهاي فوق الذکر هر يک داراي توانمنديهاي خاص خود مي باشند بنحويکه شهرستانهاي دشتستان و دشتي به لحاظ وجود انواع ذخاير معدني مانند سنگ لاشه، سنگ گچ، مارن، سنگ آهک و شن و ماسه قابل توجه هستند. از طرفي شهرستانهاي دشتي و تنگستان به لحاظ مرز مشترک با دريا داراي اراضي مستعد جهت پرورش ميگو مي باشند. در عين حال به لحاظ قرار گرفتن مستعدترين اراضي کشاورزي استان در اين مناطق، شهرستانهاي فوق الذکر در بخش کشاورزي وجه مشترک دارند. از طرفي عليرغم مشکلاتي که بعضاً در ساير نقاط استان براي تأمين آب کشاورزي وجود دارد، شهرستانهاي مذکور از اين لحاظ مشکل کمتري همچنين به لحاظ غالب بودن کشت باغي اصولاً به آب کمتري نياز مي باشد هم اکنون 5/1 درصد از کل اراضي زير کشت محصولات کشاورزي کشور و معادل حدود 120 هزار هکتار در استان بوشهر واقع است. ضمن اينکه هشت دشت بزرگ استان در شهرستانهاي فوق الذکر قرار دارد که سهم عمده اي از توليدات بخش کشاورزي از آنها حاصل مي شود.

بين 12 تا 14 درصد سطح زير کشت و توليد خرماي کشور در استان بوشهر و غالباً در مناطق ياد شده قرار دارد . سطح زير کشت نخيلات اين استان حدود 34 هزار هکتار و بالغ بر 6 ميليون اصله نخل است که توليد سالانه آن حدود 130 هزار تن مي باشد.

با توجه به ويژگيهاي موجود عمده ترين زمينه سرمايه گذاري اين مناطق در بخش کشاورزي و صنايع وابسته به آن است که از آن جمله مي توان بخ واحدهاي بسته بندي خرما، صنايع تبديلي مانند الکل و سرکه و توليد نئوپان از ضايعات خرما اشاره کرد.

شهرستانهاي دشتستان، تنگستان و دشتي به لحاظ گردشگري نيز داراي جاذبه هاي متعدد است. وجود آثار تاريخي بجاي مانده از دوران هخامنشي، مادها و ساسانيان و دوران متأخر و معاصر نمايانگر اهميت اين مناطق طي چندين قرن مي باشد. کاخ متعلق به کورش کبير بنيانگذار هخامنشيان و آثار بجاي مانده از شهر توّز(توج) که يکي از مراکز شهري- صنعتي و تجاري مهم ايران در دوران ساسانيان و قرون اسلامي تا دوران حکومت ديلميان به شمار مي رفته است و ساير آثار بجاي مانده از دوران باستان و قرون ميانه تاريخ ايران و آثار ابنيه تاريخ معاصر ايران در شهرستان دشتستان از نقطه نظر تاريخي و معماري از ارزش و اهميت خاصي برخوردار است.

سرزمين دشتي بر اساس شواهد موجود به احتمال زياد در دوره ايلاميها، سلوکيان, اشکانيان و ساسانيان جزء مناطق آباد و مهم محسوب مي گرديده است که وجود آثار خرابه ها و بقاياي سدها و بندها مويد اين امر است. نيايشگاه مند، قلعه دختر، عمارت شيرينه و چشمه هاي آب گرم نيکو و گنويه از جمله جاذبه هاي توريستي شهرستان دشتي است.

شهرستان تنگستان نيز بخشي از پيکره مراکز قديمي تمدن بشري در حاشيه خليج فارس و کرانه هاي آن مي باشد استعداد طبيعي و موقعيت ساحلي، اين منطقه را آماده ايجاد شهرهايي براي نظارت بر راه بازرگاني کاروان رو ساحلي ساخته شده بوده است. همگوني و شباهت نام فعلي برخي از مناطق تنگستان يادآور قوم بازرگان بسيار معروف آسياي ميانه يعني تدمر و پالمير روزگار باستان مي باشد. مشرف بر جلگه اهرم آثار و ويرانه هاي بر جاي مانده از قلعه، برج ديدباني مرتفع، مخازن آب و علوفه و سد و بند آبرساني مربوط به دوران پرماجرا و پر از حادثه پيش از اسلام و يا اوايل دوره اسلامي اين منطقه به چشم مي خورد. نام منطقه تنگستان و تنگسير يادآور قيام شجاعانه مردم اين مناطق به رهبري رئيسعلي دلواري در مبارزه با نيروهاي متجاوز و اشغالگر انگليسي در بهبوهه جنگ جهاني اول است که آثار و اسناد اين مجاهدات در موزه اي که در منزل مسکوني شهيد رئيسعلي دلواري تأسيس شده است، نگهداري مي شود که علاقه مندان بسياري از داخل و خارج از ايران از اين موزه بازديد مي نمايند. از ديگر جاذبه هاي گردشگري شهرستان تنگستان مي توان به سه چشمه آبگرم که داراي خواص درماني است اشاره نمود.

نهايت مطلب اينکه استان بوشهر علاوه بر زمينه هاي مستعد براي سرمايه گذاري در بخش هاي مختلف توليد، حمل و نقل و بازرگاني که شمه اي از آن در اين نوشتار آورده شد، داراي جاذبه هاي دل انگيز طبيعي است که دوستداران طبيعت از مشاهده زيباييهاي آن لذت مي برند. ساحل 625 کيلومتري صخره اي و ماسه اي، هواي دل انگيز پاييزي و زمستاني، چشمه هاي آب گرم و سرد، نخلستانهاي بلند و زيبا، تنوع حيات وحش، تالاب هاي فراوان، جزاير مرجاني و ماسه اي، درختان گرمسيري و جنگلهاي مانگرو(حوّا)، نرگس زارهاي دشتستان و دشتي و مناطق حفاظت شده استان قسمتي از طبيعت اين استان گرمسيري را تشکيل مي دهند.

همکاران من در سازمانهاي صنايع و معادن، جهاد کشاورزي، ميراث فرهنگي، صنايع دستي, ايرانگردي و جهانگردي و دفتر جذب سرمايه گذاري آمادگي دارند تا درباره هر يک از بخشهاي مورد نظر اطلاعات تفصيلي را در اختيار علاقه مندان قرار دهند.